Tijdens deze meet-up verkenden we de impact van internet en sociale media op het stedelijk weefsel met een focus op de sociaal-maatschappelijke en ruimtelijke ontwikkeling van Arnhems (binnen)stad. Hoe moeten we omgaan met de veranderingen die het gevolg hiervan zijn? Inleider was Justus Uitermark, hoogleraar Stadsgeografie aan de Universiteit van Amsterdam.
Het vroege internet werd voorgesteld als een stad waar iedereen zijn ‘steentje’ aan mocht bijdragen. Het wereldwijde web vormde toen nog de belofte van een democratisch stelsel zonder grenzen. Dik drie decennia verder is het creatieve netwerk van toen verworden tot een doolhof vol wormholes. Ook ten aanzien van de stad zijn de rollen inmiddels omgedraaid en heeft het internet impact op de fysieke stad en het ‘zachte’ sociale weefsel daarvan. We navigeren met onze mobiel binnen bereik en oortjes in, van A naar B langs lege etalages van de ene naar de andere insta-hotspot. De kaalslag, die men in de jaren negentig vreesde – toen nog als gevolg van het teleshoppen – grijpt inmiddels om zich heen. De Arnhemse binnenstad moet zich volgens de visies van de afgelopen jaren transformeren van place to buy naar place to meet, maar hoe geven we dit vorm? We zijn constant verbonden met de wereld, maar niet meer met elkaar. Wat zijn de kansen en de uitdagingen waar sociale media de (binnen)stad mee confronteren?
Inleider op deze discussie was Justus Uitermark, hoogleraar stadsgeografie aan de Universiteit van Amsterdam. Hij maakte inzichtelijk hoe digitale platforms ons perspectief op én gebruik van de stad beïnvloeden. Daarna maakten we de vertaalslag naar Arnhem en de binnenstad in het bijzonder met Astrid Kepers (gemeente Arnhem), Anke Pollmann (Citymarketing Arnhem), Cees & Jurgen (Bhert Binnenstad, álleburen) en Daan van Dijk (Design, Art & Technology ArtEZ Arnhem).
Geheel in de geest van het jaarthema hebben we AI een verslag laten schrijven over dit event.
Terugblik: Space Maze
Hoe digitale platforms de stad heruitvinden
In het kader van het jaarthema 2026: Space Odyssey organiseerde CASA, Centrum voor Architectuur en Stedenbouw Arnhem, deze editie over de invloed van sociale media en digitale platforms op het stedelijk weefsel. Na eerdere avonden over science fiction en architectuur, AI in het architectenvak en de fysieke infrastructuur achter digitale technologie, stond dit keer de vraag centraal hoe Instagram, Google Maps en TikTok onze blik op de stad sturen — en daarmee uiteindelijk ook de fysieke stad zelf veranderen.
Digitale modernisering
Stadsgeograaf en hoogleraar Justus Uitermark (UvA) opende met een vergelijking tussen de grootschalige, fysieke ingrepen van planners als Robert Moses in het New York van de twintigste eeuw en de subtielere, maar niet minder ingrijpende veranderingen die sensoren, schermen en algoritmes nu in onze relatie tot de stad teweegbrengen. Aan de hand van grootschalig dataonderzoek in Amsterdam liet hij zien hoe elk platform zijn eigen geografie van de stad creëert. Instagram blijkt vooral een statusmachine: geposte plekken concentreren zich in hippe buurten als de Pijp en worden gedomineerd door nieuwe middenklassebewoners die hun nieuwe woonplek showcasen, terwijl oudere bewoners nauwelijks zichtbaar zijn. Google Maps dwingt elke plek — van het Anne Frank Huis tot de Kentucky Fried Chicken — in dezelfde schaal van 1 tot 5 sterren en streeft naar volledige voorspelbaarheid, wat volgens Uitermark op gespannen voet staat met stedelijkheid als ervaring van het onverwachte. TikTok ten slotte zorgt voor extreme, snel verschuivende concentraties van aandacht — zoals de beruchte rijen voor friet- en sandwichzaken in de Negen Straatjes — gedreven door virale dynamiek en gesponsorde content. Aan de hand van persoonlijke verhalen, onder meer van een horecaondernemer die zijn zaak noodgedwongen ging optimaliseren voor Google-reviews, liet Uitermark zien hoe platforms historisch gegroeide plekken kunnen vervreemden van hun eigen identiteit. Hij sloot af met een pleidooi voor analoge tegenbewegingen — van breinaalden in de tas tot de herontdekking van de platenwinkel — als manier om frictie en toeval terug de stad in te brengen.
Vertaling naar Arnhem
Na de inleiding volgde de vertaalslag naar Arnhem. Erik Vos en architect Peter Koelewijn blikten terug op de onbedoelde Instagram-hotspot die de glazen balkons aan de Eusebiustoren zijn geworden: ooit ontworpen om bezoekers naar de beeldhouwwerken te laten kijken, worden ze nu vooral gebruikt voor selfies met de rug naar de toren.
Anke Pollmann, hoofd City Marketing Arnhem, presenteerde Into Arnhem, de nieuwe digitale stadspoort die recent is gelanceerd om zelf regie te voeren op het beeld van de stad in plaats van dat over te laten aan externe algoritmes. Volgens Polman blijft de binnenstad primair een place to buy, winkelen is nog altijd de belangrijkste bezoekreden voor Arnhem, maar groeit de functie van place to meet in belang naarmate digitalisering doorzet.
Stedenbouwkundige Astrid Kepers (gemeente Arnhem) lichtte toe hoe dit doordenkt in het Ontwikkelperspectief Arnhem Centrum 2040. Arnhem anticipeerde relatief vroeg op de verschuiving naar online winkelen door bewust te sturen op ontmoetingsplekken en op een sterkere programmatische regie in omgevingsplannen — nodig, zo stelde zij, omdat online dynamiek soms te snel gaat om alleen aan de markt over te laten.
Vervolgen vertelden Jurgen Frik en Cees van Dijk van ontwerpbureau álleburen, over het ontstaan van Bert Binnenstad: het Instagram-account dat in opdracht van Platform Binnenstad Arnhem (PBA) bewust de hoek van de “cringefluencer” opzocht in plaats van een gepolijste citymarketingstijl. Hun overtuiging: juist door disruptief en lokaal te durven zijn, in plaats van platforms zoals Instagram op de geijkte manier in te zetten, onderscheidt een account zich en bouwt het een eigen, herkenbare stem op.
Tot slot nam Daan van Dijk, hoofd van DAT (Design, Art Technology) aan ArtEZ, het publiek mee in een hackathon waarin studenten met VR-brillen en Gaussian Splatting-technologie de Arnhemse binnenstad in pixeltekeningen en schetsmatige 3D-omgevingen vertaalden naar een verbeelding van 2040 — geïnspireerd op het idee van de stad als third space en op fantasie en dromen als ontwerpmethode.
Afsluiting
De avond werd zoals gebruikelijk afgesloten met een spoken word-bijdrage van Jesse Laporte, die de avond samenvatte in een gedicht over het “doolhof van het web” en de vraag of digitale netwerken ons verbinden of juist verstrooien.
Dit was het laatste programma van CASA voor de zomer. Het seizoen wordt op 11 september hervat met de traditionele opening rond Open Monumentendag, gevolgd door meer programma’s binnen het jaarthema Space Odyssey.
Foto’s | Rachelle Stoffels Fotografie
Hoofdspreker Justus Uitermark
Justus Uitermark onderzoekt hoe digitale platforms het stedelijk leven vormen. Hoe bekijken we de stad door de bril van TikTok, Google Maps of Instagram? En hoe verandert dit onze sociale relaties en plekken? Momenteel leidt hij een onderzoeksproject dat grootschalige data-analyse combineert met etnografie om te begrijpen hoe Amsterdamse straten, markten en buurten veranderen door digitale platforms. Terwijl zijn empirische onderzoek zich concentreert op Amsterdam, is hij ook geïnteresseerd in de rol van digitale platforms in New York, Dubai en Shanghai. Uitermark is socioloog en geograaf en werkt als hoogleraar stadsgeografie aan de Universiteit van Amsterdam. Hij schreef onder meer Cities and Social Movements met Walter Nicholls (2017), On Display met John Boy (2024) en Seeing Like a Platform met Petter Tornberg (2025).
CASA-Jaarthema (2)026: A Space Odyssey
Onder het motto (2)026 Space Odyssey reizen we in 2026 met CASA door tijd en ruimte om de impact van de veelal ‘onzichtbare’ technologische wereld om ons heen – de digitale revolutie en die van AI in het bijzonder – op onze fysieke leefomgeving en het ruimtelijk ontwerp daarvan te verkennen. Concreet organiseren we een caleidoscopisch programma voor diverse doelgroepen dat bestaat uit drie lijnen: inhoudelijk verdiepende meet-ups waarin we de (verwachte) ontwikkelingen en hun impact in kaart brengen, een SF-filmreeks in samenwerking met Focus Filmtheater en workshops waarin we met studenten de stad van de toekomst zichtbaar maken. Arnhem (026), van nu en in de nabije toekomst, vormt hierbij de casus; want de toekomst manifesteert zich immers al in het hier en nu.
Foto | Erik Vos
Vormgeving | Accu Grafisch Ontwerpers